Ciltteki kılcal atardamarların spazmı (veya daralması) hastalık ile ilişkili bulguların ortaya çıkmasına yol açar. Kan akımının azalması etkilenen bölgelerde solukluk; bu durumun uzaması ve dokunun oksijenlenememesi morarma gibi deri değişikliklerine neden olur. Damardaki spazm yani darlık durumunun ortadan kalkmasıyla ciltte kızarma meydana gelir ve bu durum kan akımının normale döndüğünün habercisidir. Hastalar spazm esnasına soğukluk, hissizlik ve ağrı; kan akımının geri dönmesiyle de karıncalanma ve zonklama gibi bulgular tanımlamaktadır.

Raynaud hastalığının nedeni nedir?

Raynoud ciltteki kılcal atardamarları etkileyen, tekrarlayıcı özellik gösteren bir hastalıktır. Genellikle el parmakları etkilenmekle birlikte hastaların yaklaşık yarısında ayak parmaklarında da semptomlar ortaya çıkar. Daha az olarak burun, kulaklar,  meme uçları ve dudaklarda da hastalık bulguları gözlenebilir. Ciltteki kılcal atardamarlarda ortaya çıkan istemsiz kasılmalar damarın dolaşımını sağladığı bölgelerin yetersiz beslenmesine ve hastalık semptomlarının ortaya çıkmasına neden olur. Ataklar genellikle soğuğa maruziyet ve heyecanlanma gibi duygudurum değişiklikleriyle tetiklenir.

Raynaud hastasını neden romatoloji uzmanı görmelidir?

Raynaud fenomeni başta eller olmak üzere vücudun uç bölgelerinde soğuk ya da stres ile ortaya çıkan mor ya da beyaz renk değişikliğidir. Bu durum çoğu zaman idiyopatik olarak adlandırdığımız altta yatan belli bir hastalığın olmadığı bir durumdur. Diğer taraftan hastaların bir bölümünde bu klinik bulgu altta yatan başka bir hastalığın ilk bulgusu olabilmektedir. Hormonal hastalıklar, kan hastalıkları, damar sertliği gibi hastalıklar Raynaud fenomenine neden olabilmekle beraber, bu duruma en yaygın olarak sebep olan hastalıklar romatizmal hastalıklardır. Bu nedenle bu yakınması olan hastaların ilk olarak altta yatan bir hastalık yönünden romatoloji uzmanı tarafından araştırılması uygundur.

Raynaud hastalığı nasıl tedavi edilir?

Raynaud; aslında bir hastalıktan çok bir bulgu olarak kabul edilmekte, bu nedenle de daha çok Raynaud fenomeni olarak adlandırılmaktadır. Özellikle ellerde, dudaklarda, burun ucu veya kulak memelerinde yani vücudun uç kısımlarında gözlenir. Soğuk hava veya stres durumlarında tetiklenen, atardamarlarda geçici kasılmalara bağlı olarak renk değişiklikleri gözlenir. Önce kanın uçlara gidememesi nedeniyle beyazlık, sonra kanın uçlarda göllenmesi nedeniyle morarma ve damarlarda tekrar açılma sonrası bazen ağrılı bir şekilde kızarma ve normale dönme olur. Beyaz, mavi ve kırmızı renkler nedeniyle Fransız bayrağına da benzetilir.

Raynaud özellikle genç bayanlarda daha sık görülen ve genellikle yıllar içerisinde gerileyen bir bulgudur. Ancak burada önemli olan Raynaud fenomeninin tek başına bir bulgu mu? yoksa altta yatan bir başka hastalığın belirtisi mi? Bunun araştırılması gerekir.  Skleroderma, lupus hastalığı, iltihabi kas hastalıkları gibi sistemik romatizmal hastalıklar, bazı ilaçlar, tekrarlayan travmalar, tıkayıcı damar hastalıkları hatta bazı mikrobik hastalıklar Raynaud nedeni olabilir.

Raynaud fenomeninin 30 yaşından sonra başlaması, erkeklerdeki raynaud fenomeni, uçlarda ülser, gangren gibi bulgular, deride sertleşmeler, vücutta şişkinlik olması altta yatan bir sistemik hastalık açısından daha ayrıntılı bir inceleme gerektirir.

Raynaud’da tedavi kararı ve seçimi altta yatan sistemik hastalık olup olmadığı, bulguların ciddiyeti ve atak sıklıklarıyla belirlenir. Sistemik hastalık varlığında hastalığa yönelik tedaviyle beraber Raynaud tedavisi yürütülür. Soğuk, bir numaralı etken olduğundan çoğu hastada yazın bulgular büyük ölçüde geriler. Buradan hareketle tedavi yaklaşımını hastanın alabileceği önlemler ve hekimin vereceği ilaç tedavileri şeklinde ayırabiliriz.

Tek başına Raynaud varlığında soğuktan korunma iyi uygulanırsa birçok hastada ilaç tedavisine gerek kalmamaktadır. Ancak buna rağmen sık atak olan, şiddetli, hayat kalitesini düşüren durumlarda ilaç tedavisi gerekir. Tansiyon tedavisinde kullanılan ilaçlar damar duvarını genişleterek etki gösterdiklerinden özellikle kalsiyum kanal blokeri denen grup hipertansiyon ilaçları ilk seçenektir. Yüzeyel uygulanan krem şeklinde nitratlı kremler de artan oranlarda kullanılmaktadır. Dirençli olgularda iloprost veya sildenafil gibi daha kuvvetli damar genişleticiler de denenebilir.  Düşük doz asprin de kan sulandırıcı etkisinden faydalanmak amacıyla bu tedavilere sıklıkla eklenmektedir. Damarların kasılmasını düzenleyen sinirlerin cerrahi yöntemlerle bloke edilmesi yani sempatektomi denen operasyonlar son çare olarak bir tedavi seçeneğidir.

Raynaud hastalığının tedavisinde kendim neler yapabilirim?

Raynaud tedavisinde hastanın yapacağı en önemli şey soğuktan mümkün olduğunca kaçınmaktır. Bunun için günlük aktiviteleri düzenleyen planlı bir program uygulanabilir.  Sadece uçları korumak değil tüm vücut ısısını yüksek tutmak önemlidir. Kışın sıkı kıyafetler yanında eldiven, atkı, şapka vazgeçilmez  aksesuarlardır. Hot-pack denen sıcak su torbaları, elektrikli battaniyeler de işe yarayabilir. El bakımı, cilde nemlendirici kremler, ellerin nazik kullanılması kıymık, iğne gibi darbelerden kaçınılması önemlidir.  Sigara damar duvarında kasılmaya neden olan bir madde olduğundan bu grup hastalarda kesinlikle bırakılmalı ve sigara içilen ortamlardan uzak durmalıdırlar. Beta bloker denen kalb ritm ilaçları da zorunluluk yoksa kullanılmamalıdır.

Akrosiyanoz nedir? Raynaud’dan nasıl ayırt edilmelidir?

Akrosiyanoz kelime anlamıyla vücudun uç kısımlarının mor renk alması durumudur. En sık olarak ellerde gözlenmekle beraber kimi zaman ayak kulak ve burunda da gözlenebilmektedir. Akrosiyanozun nedeni tam olarak bilinmemekle beraber eldeki küçük damarlarda büzüşme sonucu olduğu düşünülmektedir. Akrosiyanoz çoğu hastada ciddi bir problem olmayıp çoğunlukla kozmetik bir problemdir. Akrosiyanoz ile Raynaud fenomeni çoğunlukla karıştırılmakla beraber aslında dikkatli bir muayene ve hasta hikayesi ile kolayca ayırt edilebilirler. Akrosiyanoz’da ellerde mevsim ya da dış ortam değişikliklerinden bağımsız olarak sürekli bir morarma ve terleme durumu vardır. Buna karşın Raynaud fenomeni soğuk ya da stresle tetiklenen bir renk değişikliği olup bu renk değişikliği morarmanın yanında hatta daha sık olarak parmak uçlarında beyazlaşmayı içerir. Yani Raynaud geçici bir durum olup, olaya sebep olan şey ortadan kalktıktan sonra el rengi tamamen normale döner. Bu iki durumu ayırt etmenin basit bir yolu daha vardır. Akrosiyanoz’da eldeki morarma elin kısa bir süre bir süre yukarıya- başın üzerine kaldırılmasıyla ortadan kalkarken Raynaud ‘da böyle bir değişiklik olmaz.

 

CEVAP VER

Lütfen Yorumunuzu Giriniz
Adınızı giriniz